Bestuursrecht: uw rechten tegenover de overheid
Het bestuursrecht regelt de verhouding tussen burgers en de overheid. Als u het niet eens bent met een besluit van de gemeente, het UWV, de Belastingdienst of een ander bestuursorgaan, biedt het bestuursrecht u de mogelijkheid om dat besluit aan te vechten. In dit artikel leest u wat het bestuursrecht inhoudt, hoe de procedure werkt en welke rechten u heeft.
Wat is bestuursrecht?
Het bestuursrecht is het rechtsgebied dat gaat over besluiten van bestuursorganen en de rechten van burgers ten opzichte van de overheid. Het bestuursrecht regelt onder meer:
- Vergunningen: bouwvergunningen, milieuvergunningen, horecavergunningen
- Uitkeringen: bijstand, WW, WIA, toeslagen
- Handhaving: boetes, dwangsommen, bestuursdwang
- Subsidies: toekenning, intrekking en terugvordering
- Belastingen: aanslagen, bezwaar en beroep
- Ruimtelijke ordening: bestemmingsplannen, omgevingsplannen
De Algemene wet bestuursrecht (Awb)
De Awb is de belangrijkste wet in het bestuursrecht. De Awb bevat de algemene regels voor:
- Het nemen van besluiten door bestuursorganen
- De bezwaar- en beroepsprocedure
- De beginselen van behoorlijk bestuur
- Schadevergoeding door de overheid
De bestuursrechtelijke procedure
Stap 1: Het besluit
Alles begint met een besluit van een bestuursorgaan. Dit kan een vergunning zijn, een uitkeringsbeslissing, een boete of een ander overheidsbesluit.
Stap 2: Bezwaar
Als u het niet eens bent met het besluit, kunt u binnen 6 weken bezwaar maken bij het bestuursorgaan dat het besluit heeft genomen. Het bestuursorgaan heroverweegt dan het besluit.
Stap 3: Beroep
Als uw bezwaar wordt afgewezen, kunt u binnen 6 weken beroep instellen bij de bestuursrechter (rechtbank). De rechter beoordeelt of het besluit rechtmatig is.
Stap 4: Hoger beroep
Na de rechtbank is hoger beroep mogelijk bij:
- Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State (ABRvS): meeste bestuursrechtelijke zaken
- Centrale Raad van Beroep (CRvB): sociale zekerheid en ambtenarenzaken
- College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb): economisch bestuursrecht
Toetsing door de bestuursrechter
De bestuursrechter toetst het besluit aan:
- De wet: is het besluit in overeenstemming met de wet?
- Algemene beginselen van behoorlijk bestuur: is het besluit zorgvuldig voorbereid, goed gemotiveerd, evenredig en niet willekeurig?
- Procedurele eisen: is de juiste procedure gevolgd?
- Evenredigheid: staan de gevolgen van het besluit in verhouding tot het doel?
Voorlopige voorziening
Als u niet kunt wachten op de uitspraak, kunt u de voorzieningenrechter vragen om een voorlopige voorziening. De rechter kan dan het besluit schorsen totdat op het bezwaar of beroep is beslist.
Kosten
- Bezwaar: gratis (geen griffierecht)
- Beroep bij de rechtbank: griffierecht circa €187 (circa €55 bij sociale zekerheid)
- Hoger beroep: griffierecht circa €136 (circa €55 bij sociale zekerheid)
- Advocaat: niet verplicht in het bestuursrecht. Bij een laag inkomen kunt u een toevoeging aanvragen
Schadevergoeding
Als een onrechtmatig overheidsbesluit u schade heeft berokkend, kunt u schadevergoeding vorderen. Dit kan via:
- De bestuursrechter: bij schade tot €25.000 (verzoekschriftprocedure)
- De civiele rechter: bij hogere schadebedragen (onrechtmatige overheidsdaad)
Veelgestelde vragen
Heb ik een advocaat nodig in het bestuursrecht?
Nee, in het bestuursrecht is een advocaat niet verplicht. U mag zelf procederen. Bij complexe zaken is juridische hulp aan te raden. Bij een laag inkomen kunt u een toevoeging (gesubsidieerde rechtsbijstand) aanvragen.
Kan ik tegen elk overheidsbesluit bezwaar maken?
Alleen tegen besluiten in de zin van de Awb kunt u bezwaar maken. Feitelijke handelingen, beleidsregels en informatieve brieven zijn doorgaans geen besluiten. Twijfelt u? Vraag advies bij het Juridisch Loket.
Wat als de overheid mijn bezwaar negeert?
De overheid moet binnen 6 tot 12 weken op uw bezwaar beslissen. Als de termijn wordt overschreden, kunt u een ingebrekestelling sturen. Na 2 weken verbeurt het bestuursorgaan een dwangsom. U kunt ook direct beroep instellen wegens niet tijdig beslissen.
Krijg ik mijn proceskosten vergoed als ik win?
Als uw beroep gegrond wordt verklaard, kan de rechter het bestuursorgaan veroordelen tot vergoeding van uw proceskosten (gedeeltelijke advocaatkosten) en het griffierecht.